Αρχείο δραστηριοτήτων

Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης


Η εμφάνιση του ρατσισμού στα σχολεία, η ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών, η αύξηση των αναθέσεων φοιτητικών εργασιών σχετικών με το Ολοκαύτωμα και την εβραϊκή παρουσία, οι εκδηλώσεις (για πρώτη φορά με πρωτοβουλία του Δήμου Θεσσαλονίκης) για την 70ετία από την αναχώρηση των τρένων για το Άουσβιτς-Μπίρκεναου, η προκήρυξη διαγωνισμού για τη μετάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας (που δημιούργησε ζήτηση πληροφοριών για το τι συνέβη εκεί και πώς ήταν η περιοχή) και άλλοι παράγοντες συνετέλεσαν στο να αποτελέσει το Εβραϊκό Μουσείο σημείο αναφοράς της Θεσσαλονίκης τα τελευταία χρόνια.Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων πραγματοποιήθηκαν οι παρακάτω δραστηριότητες:


Ημερίδα με θέμα: Η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Από τους Βαλκανικούς Πολέμους στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης συνέδραμε στην πραγματοποίηση της ημερίδας του Ινστιτούτου Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής, που πραγματοποιήθηκε στο κατάμεστο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης την Πέμπτη 29.10.2012. Την εκδήλωση χαιρέτισε ο Πρόεδρος της Ι.Κ.Θ. κ. Δ. Σαλτιέλ. Ομιλητές ήταν οι: Δρ Νίκος Μαραντζίδης, Αναπλ. Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, με θέμα «Η πολιτική ζωή στην εβραϊκή κοινότητα στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου», και Δρ Angel Chrorapchiev, Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Χάιφας, με θέμα «Το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης».


Εκπαιδευτικές δραστηριότητες

Οι σχολικές επισκέψεις ανήλθαν στον αριθμό των 2.078 μαθητών από 58 σχολικές μονάδες, έναντι 1.081 μαθητών από 32 μονάδες της παρελθούσας περιόδου 2012-13 και 549 μαθητών της περιόδου 2010-11.
Έτσι, οι μαθητές έφτασαν να αποτελούν ποσοστό 17% περίπου των συνολικών ετήσιων επισκέψεων ή –αν αφαιρεθούν οι αλλοδαποί επισκέπτες- ποσοστό 40% των ημεδαπών επισκεπτών (χωρίς να υπολογίζονται οι επισκέπτες των περιοδικών εκθέσεων).
Με την οργάνωση των σχολικών επισκέψεων και την ξενάγηση των μαθητών ασχολείται η κ. Λούση Ναχμία.
Ο τετραπλασιασμός μέσα σε τέσσερα χρόνια των μαθητών που επισκέπτονται το Μουσείο δεν είναι απλή ποσοτική αύξηση, αλλά ποιοτική μεταβολή της δραστηριότητας του Μουσείου, το οποίο καθίσταται ενεργό εκπαιδευτικό κέντρο.
Την άνοιξη του 2014 ξεκίνησε το δεύτερο σεμινάριο τοπικής ιστορίας για καθηγητές μέσης εκπαίδευσης, μετά από κυκλοφορία σχετικής εγκυκλίου για την εκδήλωση ενδιαφέροντος μέσω της οικείας εκπαιδευτικής διεύθυνσης. Στο σεμινάριο δήλωσαν συμμετοχή 70 εκπαιδευτικοί, οι οποίοι κατανεμήθηκαν σε δύο κύκλους. Ο πρώτος κύκλος πραγματοποιήθηκε το Μάρτιο-Απρίλιο 2014, με 35 συμμετέχοντες, από τους οποίους οι 32 παρακολούθησαν πάνω από το 70% του προγράμματος και έλαβαν σχετική βεβαίωση.


Δρομολόγηση προγράμματος για τη διδασκαλία του Ολοκαυτώματος

Τον Ιανουάριο 2014 η διεθνής οργάνωση Claims Conference αποδέχθηκε εκτενή πρόταση προγράμματος που είχε υποβάλει το Μουσείο μας, με επιμέλεια του Εφόρου του, για τη διδασκαλία του Ολοκαυτώματος, σε στενή συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος.  Κεντρική δράση του προγράμματος θα είναι σεμινάριο που θα διεξαχθεί τον Δεκέμβριο 2014. Στο σεμινάριο αυτό θα λάβουν μέρος όσοι καθηγητές μέσης εκπαίδευσης παρακολούθησαν ή θα έχουν παρακολουθήσει τα σεμινάρια τοπικής ιστορίας που διοργανώνει το Μουσείο μας.


Δρομολόγηση προγράμματος για την ψηφιοποίηση κατοχικών εφημερίδων

Τον Ιανουάριο 2014 η διεθνής οργάνωση Rothschild Foundation ενέκρινε πρόταση του Μουσείου, με επιμέλεια του Εφόρου του, για την ψηφιοποίηση των δύο κατοχικών εφημερίδων της Θεσσαλονίκης, Νέας Ευρώπης και Απογευματινής (η πρώτη τηρείται στη Δημοτική Βιβλιοθήκη και η δεύτερη στην Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών). Έτσι, σε συνεργασία με τα ιδρύματα αυτά ξεκίνησε η ψηφιοποίηση, με ευθύνη του Δρος Βλάση Βλασίδη, Επίκ. Καθηγητή του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Σε δεύτερη φάση, το Μουσείο θα συντάξει αναλυτικό λημματολόγιο από το ψηφιοποιημένο υλικό.


Συνεργασία με το Φεστιβάλ Κόδρα

Το Σεπτέμβριο 2013 το Μουσείο φιλοξένησε την έκθεση "Βανγκάρντ", με έργα εννέα ξένων και τριών ελλήνων καλλιτεχνών. Πολλά από τα έργα ήταν βίντεο και installations. Η έκθεση, την οποία επιμελήθηκε η κυρία Άννα-Μαρία Καντά, πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο, με πρωτοβουλία και με χρηματοδότηση του Φεστιβάλ Κόδρα και διήρκεσε μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου. Είχε περιεχόμενο κατά της βίας και του ρατσισμού.
Η συνεργασία με το Φεστιβάλ Κόδρα περιέλαβε την από κοινού επανέκθεση δύο εκθέσεων παραγωγής του Μουσείου μας στο Πολυχώρο Τέχνης Remezzo, στην παραλιακή οδό Ν. Πλαστήρα 2 της Καλαμαριάς. Η επανέκθεση είχε τον ενιαίο τίτλο "Από το Τσαρσί στο Καραμπουρνάκι". Περιέλαβε την έκθεση του Μουσείου «Μία πόλη αναζητά τις «Κεϊλότ» της: αόρατα πολιτισμικά μνημεία της Θεσσαλονίκης», η οποία προσδιορίζει με βάση αρχειακά έγγραφα τις ακριβείς θέσεις των παλιών συναγωγών της Θεσσαλονίκης. Περιέλαβε επίσης την παλαιότερη και εξαιρετικού επιπέδου έκθεση του Μουσείου μας «Με δικά τους λόγια», η οποία χρησιμοποιεί επίσης αρχειακά τεκμήρια για να αναδείξει τη ζωή της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης.
Στο πλαίσιο των δύο αυτών εκθέσεων δέκα φοιτητές του τμήματος εικαστικών και εφαρμοσμένων τεχνών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας πραγματοποίησαν συλλογική εικαστική παρέμβαση με το έργο «Η κιβωτός του χονατζή», με την καθοδήγηση του Επίκ. Καθηγητή κ. Χάρη Κοντοσφύρη. Επρόκειτο για αφαιρετικό έργο στο οποίο οι φοιτητές κατέθεσαν πώς οι ίδιοι είδαν το Μουσείο μας και άκουσαν την ιστορία των Εβραίων της  Θεσσαλονίκης. Παρουσίασαν οι ίδιοι τα έργα τους, ο καθένας ξεχωριστά, με την παρουσία του προέδρου της ΙΚΘ κ. Σαλτιέλ, του προέδρου της επιτροπής του μουσείου κ. Ερρέρα και άλλων μελών της κοινότητας.


Έκθεση Γιώργου Λάππα

Η έκθεση του γλύπτη Γιώργου Λάππα αποτέλεσε κορυφαία εκδήλωση του Μουσείου στην περίοδο που μας πέρασε. Η έκθεση (Νοέμβριος 2013-Φεβρουάριος 2014) είχε τίτλο «ντοκουμέντα και γλυπτικά τοπία». Κεντρικό θέμα της ήταν η συγκέντρωση Ελλήνων πολιτών, εβραϊκού θρησκεύματος, στην πλατεία Ελευθερίας από τα στρατεύματα των Ναζί τον Ιούλιο του 1942.
Στο έργο του ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί ένα πλήθος - περίπου χίλιες -  από μικρές ή και μικροσκοπικές φιγούρες ώστε να στήσει την αναπαράσταση των γνωστών φωτογραφικών ντοκουμέντων. «Χτίζει» το τοπίο με το πλήθος, προκειμένου, περνώντας μέσα από διάφορα στάδια, να καταλήξει στην παραισθητική ένταση ενός προειδοποιητικού εφιάλτη.
Κύριος οδηγός πλεύσης του Γ. Λάππα στο έργο αυτό είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Ζωγράφος του Στρατηγού Μακρυγιάννη συνέθεσε τα πλήθη του στα τοπία μάχης. Παράλληλα εκτίθεται μια σύνθεση πάνω στο σαδισμό του θεατή της βίας, με αναφορά στη θέαση των πρώτων κινηματογραφικών ντοκουμέντων.
Η έκθεση πραγματοποιήθηκε με χορηγία της AlphaBank. Ο καλλιτέχνης εξέδωσε πολυτελή κατάλογο των εκθεμάτων.


Έκθεση "Μνήμες Κατοχής"

Η έκθεση περιέλαβε την παρουσίαση τεκμηρίων, με πυρήνα τη συλλογή του κ. Μάνου Μαλαμίδη. Τα τεκμήρια περιλάμβαναν έγγραφα σχετικά με δοσίλογους, πλουτίσαντες επί κατοχής, κατοχικές αγοραπωλησίες, δράσεις συνεργατών των Γερμανών, τάγματα ασφαλείας, διώξεις, κατά των εβραίων, κατασχέσεις ακινήτων, συσσίτια, δελτία τροφίμων, φόρους, εκτελέσεις, στρατόπεδα, εκκλησιαστικά, σωματεία, ζημίες εκ του πολέμου, ξενοδοχεία, ταβέρνες, βομβαρδισμούς, εκπαίδευση, μετακινήσεις, απελάσεις και άλλα θέματα από την καθημερινότητα της Κατοχής.
Οι επισκέπτες είχαν τη δυνατότητα να φυλλομετρήσουν 14 τόμους με ομαδοποιημένα τα πρωτότυπα έγγραφα. Η παρουσίαση συμπληρώνεται με επιλογές από ανέκδοτη συλλογή φωτογραφιών που ανήκει στο Εβραϊκό Μουσείο και απεικονίζει οικογένειες του συνοικισμού Μπαρόν Χιρς, του πρώτου που εκκενώθηκε από τους Γερμανούς στις 15 Μαρτίου 1943, και οι κάτοικοί του μεταφέρθηκαν στο Άουσβιτς.
Έξι φοιτητές από το Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του Α.Π.Θ. μελέτησαν το υλικό της παρουσίασης και παρενέβησαν με επτά πρωτότυπα εικαστικά σχόλια. Ήταν οι Μαρία Καριμπίδη, Βασίλης Αλεξάνδρου, Δημήτρης Εφέογλου, Κοστής Σπανόπουλος, Θωμάς Λιούτας, Γιώργος Κατσαρός, οι οποίοι εργάσθηκαν υπό την εποπτεία του Δρος Χάρη Σαββόπουλου, Επίκ. Καθηγητή ΑΠΘ. Στα εγκαίνια της έκθεσης μίλησε ο Πρόεδρος του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών Καθηγητής Ξενής Σαχίνης.


Εβραίοι καλλιτέχνες στην μεταπολεμική Θεσσαλονίκη

Το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης παρουσιάζει έκθεση με έργα σύγχρονων Θεσσαλονικέων Εβραίων εικαστικών.
Η έκθεση εγκαινιάστηκε την Κυριακή 11 Μαΐου 2014, ώρα 11.30,  στο κτίριο του Μουσείου (πτέρυγα Ανδρέα Σεφιχά). Διοργανώθηκε με την ευκαιρία της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου, στην οποία τιμώμενη χώρα ήταν εφέτος το Ισραήλ.  Στα εγκαίνια παρέστη και χαιρέτησε ο Πρεσβευτής του Ισραήλ κύριος Άριε Μέκελ.
Σκοπός της έκθεσης ήταν να προβάλει στο ευρύτερο κοινό καλλιτεχνικά έργα, αλλά και να δείξει την ιστορική συνέχεια της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης μέσα από την τέχνη, επτά δεκαετίες μετά το Ολοκαύτωμα.
Συμμετέχουν με 34 έργα τους 16 νεότεροι και παλαιότεροι καλλιτέχνες, που ζουν στη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες: Ζέφη Αλκαλάι, Λούση Αμπαστάδο, Μίρι Άντζελ, Μωρίς Γκανής, Σίμης Γκατένιο, Αννέτα Καπόν, Βίκτωρ Κοέν, Φρίντα Κοέν, Μιλένα Μόλχο, Σαμ Σαλτιέλ, Τζούλια Σαλτιέλ, Φώφη Σαλτιέλ, Αλμπέρτο Σεβή, Δαυίδ Σουστιέλ, Κίρσικα Σουστιέλ, Σάμης Ταμπώχ
Προγραμματισμένη διάρκεια ως 15 Ιουλίου 2014.


Εκδήλωση προς τιμήν της οικογένειας Σαλέμ

Το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης και το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης διοργάνωσαν εκδήλωση προς τιμή της οικογένειας Σαλέμ της Θεσσαλονίκης, την Τετάρτη 12 Φεβρουαρίου 2014, ώρα 19.00, στην αίθουσα Εκδηλώσεων του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου, Φλέμινγκ 1, Θεσσαλονίκη.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με αφορμή την 50ετία από τον θάνατο
του κορυφαίου Θεσσαλονικέως μαθηματικού Ραφαέλ Σαλέμ (1898-1963) και με συνοτνισμό του Εφόρου του Μουσείου. Μίλησαν:
Λέλα Σαλέμ, δικηγόρος, τέως πανεπιστημιακός: Ο νομικός Εμμανουήλ Σαλέμ
Δρ Νίκος Καστάνης, λέκτορας Τμήματος Μαθηματικών: Ο μαθηματικός Ραφαέλ Σαλέμ
Antonio Crescenzi, Ιταλικό Ινστιτούτο: Η οικία Σαλέμ και οι βίλες έργα ιταλών αρχιτεκτόνων στη Θεσσαλονίκη.


Συνεργασία με το Αρχαιολογικό Μουσείο Καβάλας

Η ΙΗ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, η 12η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης συμπαρουσίασαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Καβάλας  την παλαιότερη έκθεση του Μουσείου μας με τίτλο: "Οι Εβραϊκές Κοινότητες κατά μήκος της Εγνατίας Οδού".
Η έκθεση παρουσιάζει πλευρές της πλούσιας εβραϊκής κληρονομιάς κατά μήκος ενός μεγάλου δημόσιου, διαχρονικού έργου. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην κοινότητα της Καβάλας. Τα εγκαίνια της έκθεσης πραγματοποιήθηκαν τη Δευτέρα 17 Μαρτίου 2014, με επιμέλεια της κ. Έρικα Περαχιά εκ μέρους του Μουσείου, και με την παρουσία του Αντιπροέδρου της Κοινότητας κ. Λάζαρου Σεφιχά.


Συνεργασία με τη Δημοτική Πινακοθήκη

Σε συνεργασία με τη Δημοτική Πινακοθήκη πραγματοποιήθηκε το Μάιο παρουσίαση της ιστορίας της προπολεμικής Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης, στα πλαίσια της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων.


Συνάντηση εργασίας (workshop) για τις κατοχικές δοσιλογικές εφημερίδες

Σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης πραγματοποίησε συνάντηση εργασίας (workshop) με θέμα τις κατοχικές δοσιλογικές εφημερίδες της Θεσσαλονίκης, την Πέμπτη 7 Μαΐου 2015, στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Η συνάντηση διοργανώθηκε με την ευκαιρία της ολοκλήρωσης του έργου της ψηφιοποίησης των κατοχικών δοσιλογικών εφημερίδων.  Εισηγήσεις πραγματοποίησαν οι: Ευάγγελος Χεκίμογλου «Γιατί τις κατοχικές εφημερίδες και γιατί τώρα», Βλάσης Βλασίδης «Η ψηφιοποίηση των παλαιών εφημερίδων ως η βέλτιστη λύση για τη διάσωσή τους και τη χρήση τους από το ευρύ κοινό», Λουκία Διακάτου «Ψηφιοποιώντας παλιές εφημερίδες. Μια βιωματική εμπειρί»), Λούση Ναχμία «Η πρόσληψη της Κατοχής από τις σχολικές τάξεις που επισκέπτονται το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης», Ηλιάνα Ερρέρα «Ένα πρώτο βήμα για τη λημματογράφηση των κατοχικών δοσιλογικών εφημερίδων». Τη συνάντηση παρακολούθησαν μεγάλος αριθμός φοιτητών και εκπαιδευτικών.


Απόκτηση τοπικού αρχείου εβραϊκού ενδιαφέροντος

Με τη μεσολάβηση της κας Ελένης Σαλτιέλ, το Μουσείο μας απέκτησε το παλαιό αρχείο του δικηγόρου Θεσσαλονίκης Θεόδωρου Σαλγκάμη,  με 925 φακέλους εβραίων πελατών, μεταξύ των οποίων και πολλές υποθέσεις της Τραπέζης «Ένωσις» και του ιστορικού Γ. Νεχαμά. Το αρχείο αυτό αναζητούσαμε επί πενταετία. Τοποθετήθηκε στο εργαστήριο του Μουσείου, όπου καταλογραφήθηκε, στο πλαίσιο πανεπιστημιακής εργασίας της, από τη φοιτήτρια Ιστορίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Ηλιάνα Ερρέρα, υπό τις οδηγίες του εφόρου του μουσείου. Το αρχείο θα τοποθετηθεί μονίμως στο χώρο του εργαστηρίου. Το παλαιότερο των 50 ετών υλικό του αρχείου θα είναι επισκέψιμο στους ερευνητές μετά από άδεια του εφόρου, αφού προηγηθεί η τοποθέτησή του σε ράφια, που ήδη ετοιμάζονται.


Παρουσίαση της έκθεσης «Συναγωνιστής» στη Θεσσαλονίκη

Η έκθεση «Συναγωνιστής» αφορά τη συμμετοχή των εβραίων στην αντίσταση, κατά τη διάρκεια της Κατοχής, και είναι προϊόν έρευνας του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος. Μία κόπια της έκθεσης αυτής κατασκευάστηκε ειδικά για να παρουσιαστεί στη Θεσσαλονίκη, με πρωτοβουλία του Μουσείου μας. Περιλαμβάνει 12 μεγάλα πάνελ, στην ελληνική και αγγλική γλώσσα. Τα εγκαίνια έγιναν την Τετάρτη 17 Σεπτεμβρίου 2014. Η διάρκεια της έκθεσης παρατάθηκε μέχρι το Σεπτέμβριο, ώστε να τη δουν και οι καλοκαιρινοί επισκέπτες από το Ισραήλ.


Νέα παρουσίαση της έκθεσης «Κεϊλότ» στο Γενί Τζαμί

Η έκθεση «Μια πόλη αναζητεί τις Κεϊλότ της. Αόρατα Πολιτισμικά Μνημεία της Θεσσαλονίκης», που δημιουργήθηκε από το Μουσείο στην περίοδο 2011-12 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην αίθουσα Σεφιχά το 2013, παρουσιάζεται και πάλι στο κοινό, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Πινακοθήκης του Δήμου Θεσσαλονίκης, στο Γενί Τζαμί. Ο μεγάλος χώρος του τεμένους –το οποίο συνδέεται με τους donme της Θεσσαλονίκης- επιτρέπει την καλύτερη παρουσίαση της έκθεσης σε ένα διαφορετικό κοινό. Ας σημειωθεί ότι το κτίριο αυτό επισκέπτονται καθημερινά δεκάδες επισκέπτες. Τα εγκαίνια έγιναν από το δήμαρχο κ. Γ. Μπουτάρη και τον πρόεδρο της κοινότητάς μας κ. Δ. Σαλτιέλ στις 26.5.2015.